Definicje 21 pojęć z zakresu rejestrów firm, finansów spółek i prawa gospodarczego. KRS, NIP, REGON, kapitał własny, KSeF i więcej — wyjaśnione prostym językiem.
Wykaz aktywnych podatników VAT prowadzony przez MF.
Biała lista to publiczny wykaz prowadzony przez Ministerstwo Finansów. Zawiera dane o podatnikach VAT: status czynny/zwolniony oraz numer rachunku bankowego zgłoszonego do US. Płatności powyżej 15 000 zł powinny być realizowane na rachunek z Białej Listy, w przeciwnym razie nabywca traci możliwość zaliczenia kosztu i odpowiada solidarnie za VAT.
Rejestr jednoosobowych działalności i wspólników.
CEIDG prowadzona przez Ministra Rozwoju to publiczny rejestr osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą oraz wspólników spółek cywilnych. Wpis do CEIDG zastępuje wcześniejszą rejestrację w gminie. Dane są jawne i bezpłatne.
Rejestr osób faktycznie kontrolujących firmę.
CRBR to publiczny rejestr beneficjentów rzeczywistych — osób fizycznych, które ostatecznie kontrolują firmę (zwykle posiadają ponad 25% udziałów lub mają inną formę kontroli). Wpis do CRBR jest obowiązkowy dla większości spółek. Niezgłoszenie beneficjenta grozi karą do 1 mln zł.
Najprostsza forma prowadzenia firmy w Polsce.
JDG to działalność prowadzona przez osobę fizyczną na własny rachunek, wpisana do CEIDG (nie KRS). Przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem osobistym. Ma prosty system podatkowy i niskie wymogi formalne.
Wartość netto spółki = aktywa − zobowiązania.
Kapitał własny to różnica między aktywami a zobowiązaniami spółki, czyli rzeczywista wartość netto przedsiębiorstwa. Składa się m.in. z kapitału zakładowego, kapitału zapasowego i niepodzielonego zysku. Ujemny kapitał własny to sygnał ostrzegawczy — oznacza, że firma ma więcej długów niż majątku.
Minimalny majątek założycielski spółki.
Kapitał zakładowy to wkład wspólników w spółkę kapitałową. Dla spółki z o.o. minimalny kapitał wynosi 5 000 zł, a dla S.A. — 100 000 zł. Wysokość kapitału jest jawna w KRS i stanowi jeden z elementów oceny wiarygodności firmy, choć nie zawsze odzwierciedla rzeczywisty stan majątkowy spółki.
Centralny rejestr przedsiębiorców prowadzony przez sądy rejonowe.
Krajowy Rejestr Sądowy (KRS) to publiczny rejestr prowadzony przez sądy rejonowe w Polsce. Wpisuje się do niego spółki prawa handlowego, fundacje, stowarzyszenia oraz inne podmioty wymienione w ustawie o KRS. Każdy wpis ma unikalny 10-cyfrowy numer KRS. Dane z rejestru są jawne i bezpłatnie dostępne publicznie.
Rejestr osób i firm w upadłości lub egzekucji.
Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) działa od 2021 roku i zawiera dane o postępowaniach upadłościowych, restrukturyzacyjnych oraz egzekucjach skutecznie umorzonych z powodu bezskuteczności. Wpis w KRZ to silny sygnał ostrzegawczy o problemach finansowych kontrahenta.
Centralny system fakturowania w Polsce.
KSeF to obowiązkowy od 2026 roku system elektronicznego fakturowania prowadzony przez Ministerstwo Finansów. Każda faktura B2B będzie wystawiana i otrzymywana przez ten system. KSeF zastąpi tradycyjne faktury PDF/papierowe — wprowadzony zostaje numer KSeF identyfikujący każdą fakturę.
Dziennik urzędowy Ministra Sprawiedliwości.
Monitor Sądowy i Gospodarczy to dziennik urzędowy publikujący ogłoszenia z postępowań sądowych — ogłoszenia upadłościowe, restrukturyzacyjne, postanowienia o ustanowieniu kuratora, połączeniach spółek itd. Jest jawny i przeszukiwalny.
10-cyfrowy numer identyfikacyjny dla celów podatkowych.
NIP to dziesięciocyfrowy numer nadawany przez urząd skarbowy każdemu podatnikowi w Polsce — zarówno firmom, jak i osobom fizycznym prowadzącym działalność. Służy identyfikacji podatników w kontaktach z fiskusem. Dla spółek NIP nadaje się przy rejestracji w KRS. Pierwsza cyfra NIP to suma kontrolna obliczana algorytmem.
Klasyfikacja działalności gospodarczej według sektorów.
PKD to czterocyfrowy kod działalności gospodarczej (np. 41.20.Z — roboty budowlane). Każda firma w KRS ma przypisaną przewodnią działalność oraz pozostałe rodzaje działalności (do 9 kodów). Klasyfikacja PKD jest spójna ze standardem europejskim NACE. Aktualnie obowiązuje PKD 2007.
9-cyfrowy numer statystyczny GUS.
REGON to numer statystyczny prowadzony przez Główny Urząd Statystyczny. Identyfikuje podmiot na potrzeby statystyki publicznej. Numer ma 9 cyfr (dla osób prawnych) lub 14 (dla jednostek lokalnych). Dane z REGON-u są jawne i można je sprawdzić w wyszukiwarce GUS.
Stosunek zysku do przychodów (zwykle netto).
Rentowność netto = zysk netto / przychody × 100%. Pokazuje, ile groszy zysku spółka generuje z każdej złotówki sprzedaży. Średnia rentowność branżowa różni się — w handlu detalicznym typowo 1–3%, w IT 10–25%, w usługach finansowych 5–15%.
Zwrot z aktywów.
ROA = zysk netto / aktywa razem × 100%. Mierzy, jak efektywnie firma wykorzystuje cały swój majątek do generowania zysku. ROA jest niższe niż ROE u firm z dużym lewarem finansowym.
Zwrot z kapitału własnego.
ROE = zysk netto / kapitał własny × 100%. Pokazuje efektywność wykorzystania kapitału właścicieli. ROE powyżej 15% uznaje się za wysokie. Ujemne ROE oznacza stratę.
Międzynarodowe ograniczenia w handlu.
Listy sankcyjne (UE, USA, ONZ) zakazują transakcji z określonymi osobami i firmami. Dla polskich firm szczególnie istotne są sankcje UE wobec Rosji i Białorusi. Przed nawiązaniem współpracy z nowym kontrahentem warto sprawdzić, czy nie figuruje on na listach sankcyjnych.
Spółka kapitałowa z akcjonariatem.
Spółka akcyjna to forma prawna dla większych przedsiębiorstw. Minimalny kapitał wynosi 100 000 zł, podzielony na akcje. Spółka akcyjna ma obowiązek prowadzenia rady nadzorczej. Może być notowana na giełdzie (GPW).
Najpopularniejsza forma prawna w Polsce.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością to spółka kapitałowa, w której wspólnicy nie odpowiadają za jej zobowiązania własnym majątkiem. Minimalny kapitał zakładowy to 5 000 zł. Może mieć jednego wspólnika. Wymaga wpisu do KRS.
Roczny raport o finansach spółki składany do KRS.
Sprawozdanie finansowe składa się z bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej. Spółki prawa handlowego mają obowiązek złożyć sprawozdanie do Repozytorium Dokumentów Finansowych KRS w ciągu 15 dni od zatwierdzenia. Sprawozdania są jawne — można je pobrać bezpłatnie z eKRS.
Stosunek zobowiązań do aktywów.
Wskaźnik zadłużenia = zobowiązania / aktywa razem × 100%. Bezpieczne wartości to 30–60%. Powyżej 80% to wysokie ryzyko niewypłacalności. Tu też ważny jest udział długu długoterminowego.
Skorzystaj z bezpłatnej wyszukiwarki firm Raport360 — dane z KRS, sprawozdania finansowe, status na Białej Liście VAT, beneficjenci rzeczywiści (CRBR) i więcej.
Wyszukaj firmę